14.9.11

Նելլի Թաթոսյան


Եվ մինչ ի մահ,կախաղան,
Մինչև անարգ մահու սյուն,
Պիտի գոռամ, պիտ կրկնեմ
Անդադար Ազատությաուն:
Միքայել Նալբանդյան (1829-1866թ.թ.)
Մարդու կամ սոցիալական հանրույթի և պետության միջև հարաբերությունները կարգավորող սկզբունքների ու նորմերի համակարգը համարվում է մարդու իրավունքներ:

20-րդ դարի երկրորդ կեսից սկսած մարդու իրավունքները դառնում են միջազգային հանրության ուշադրության առարկան և մարդու իրավունքների պաշտպանության համար ստեղծվում են միջազգային երաշխիքներ ու չափորոշիչներ, որոնք դառնում են նաև պետությունների ներպետական օրենսդրության բաղկացուցիչ  մաս:
1948 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Միավորված ազգերի կազմակերպության Ընդհանուր Ժողովն ընդունեց ու ազդարարեց Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը։ Պատմական նշանակություն ունեցող այս որոշումն ընդունելուց հետո Ժողովը բոլոր անդամ պետություններին կոչ արեց հրապարակել Հռչակագրի տեքստըանել ամեն ինչ փաստաթղթի «տարածման, հրապարակման ու մեկնաբանման համար, գլխավորապես դպրոցներումայլ ուսումնական հաստատություններում, առանց երկրների կամ տարածքների քաղաքական կարգավիճակի տարբերակման։»
1975 թ. հուլիս-օգոստոս ամիսներին Ֆինլանդիայի մայրաքաղաք Հելսինկիում կայացած «Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության համաժողովի» եզրափակիչ ակտը։ Փաստաթուղթը ստորագրվել է 35 պետության ղեկավարների կողմից, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի, ԽՍՀՄ-ի և Եվրոպական (բացի Ալբանիայից և Անդորայից) պետությունների կողմից: Այն նպատակ ուներ բարելավել արևմտյան և Վարշավյան պայմանագրի երկրների միջև հարաբերությունները: Այն սահմանում էր ընդհանուր սկզբունքներ մարդու հիմնարար իրավուքների, պետությունների միջև համագործակցության, պետությունների ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջկանության, ժողովրդների ինքնորոշման և այլնի վերաբերյալ։
ԽՈՍՔԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ
Ազատ մամուլը կարող է, իհարկե, լինել լավ կամ վատ,
սակայն առանց ազատության, անտարակույս,
այն կարող է միայն վատը լինել:
(Ալբեր կամյու 1913-1960թ.թ.)
Խոսքի ազատությունը ժողովրդավարության մեծագույն նվաճումն է: Այն հնարավորություն ընձեռնեց մարդկանց արտահայտել իրենց կարծիքը, տեսակետները, քննադատել իշխանությունների` ժողովրդի շահերից չբխող գործունեությունը, այսինքն, ապահովել բազմակարծությունը: Խոսքի ազատությունն ամրագրված է նաև ՀՀ Սահմանադրությամբ: Հոդված 24-ում ասվում է . Յուրաքանչյուր ոք ունի խոսքի ազատության իրավունք` ներառյալ տեղեկություններ և գաղափարներ փնտրելու, ստանալու, տարածելու ազատությունը տեղեկատվության ցանկացած միջոցով` անկախ պետական սահմաններից:
Սակայն խոսքի ազատության իրավունքն անսահաման լինել չի կարող, և դրանից օգտվելու դեպքում հատուկ պատասխանատվություն է դրվում ԶԼՄ-ների վրա, որովհետև ունենալ ազատ, անկախ լրատվամիջոցներ, դեռ չի նշանակում, թե կարելի է տպագրել կամ հաղորդել զրպարտություններ, խախտել և ոտնահարել մարդու իրավունքները: Մամուլի և զանգվածային լրատվության  մյուս միջոցների մասին օրենքի համաձայն, ՀՀ քաղաքացիներն իրավունք ունեն մամուլով և այլ լրատվամիջեցներով հայտնել իրենց կարծիքը, տեսակետները հասարակական կյանքի տարբեր խնդիրների վերաբերյալ, ստանալ հավաստի և հրատապ լրատվություն: Այսուհանդերձ, որպեսզի չչարաշահվի խոսքի ազատության իրավունքը, ԶԼՄ-ներով չի թույլատրվում  հրապարակել պետական գաղտնիք պարունակող տեղեկություններ, որոնց ցանկը սահմանում է կառավարությունը: Հրապպարակման ենթակա չէ պատերազմ, բռնություն, ազգային ու կրոնական թշնամանք հրահրող, անբարոյականություն, թմրամոլություն և քրեորեն պատժելի այլ արարքներ քարոզող կեղծ ու չստուգված լրատվությունը:
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում անհրաժեշտ սահմանափակումներ են նախատեսված այն դեպքերի համար, երբ քաղաքացին կամ կազմակերպությունն իրավունք ունի դատարանով պահանջել իր պատիվն ու արժանապատվությունն արտահայտող տեղեկությունների հերքում: Եթե այդ տեղեկությունները տարածվել են մամուլի միջոցով և չեն համապատասխանում իրականությանը, ապա պետք է հերքվեն դրանք տարածած թերթի միջոցով:
Այսպիսով, մարդու ազատությունը, առավել ևս խոսքի ազատությունը, հենց մարդն է, այսինքն որքանով նա կայուն է`որպես անհատ, քաղաքացի և վերջապես մարդ,այդքան էլ ազատ է: Մարդը չի ճանաչում սահմաններ ,ունի ինչ-ինչ իրեն կողմից արգելված պտուղներ, բայց չունի մատծելակերպի ու դրա արտահայտման`չափ ու սահման: Մարդը ազատ է այնքան, որքան կարող է, քանի չի վնասում շրջապատին: Այստեղ մնում է պարզել, ամեն մարդ արդյոք իր շրջապատի ,հասարակության,պետության համապատասխան ազատություն է ցուցաբերում:
Աշխարհի բոլոր անկյուններում ազատությունը սահմանվում է տվյալ երկրի պահանջներին համարժեք, ուղիղ համեմատական տվյալ երկրի օրենքներին, բայց ոչ երբեք տվյալ երկրի քաղաքացու նախասիրություններին:
ՀՀ-ում կա խոսքի ազատություն միայն օրենսգրքում, չկա հասարկության մեջ, քանի որ չունենք նախ հասարակություն, չունենք առողջ մտածելակերպ: Պետք չէ «խոսքի ազատություն » ասելով հասկանալ մեր ուղեղի պահանջները: Մարդը պետք է պայաքարի իր ուղեղի ու ցանկությունների ազատության վրա նախ, պետք է իմանա իր տեղը, հետո նոր պահանջի իր խոսքն ազատության մասին, պետք է գիտագցի ,որ իր խոսքը ոչ թե օդում մղված ատրճանակի փուչ գնդակ է, այլ խոսք է`իր համար իմաստուն ու հաստատուն մի բան, որի համար թեկուզ կյանքի գնով պետք է պայքարի, ու գնա մինչև վերջ ,որ այդ խոսքի տիրոջը համարեն ոչ թե անողնաշարավոր խխունջ, այլ կայուն, առողջ անհատ:








ԽԱՂԱՂ ՀԱՎԱՔՆԵՐԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔ

Խաղաղ հավաքների իրավունքը մարդու հիմնարար սահմանադրական իրավունքներից է։ Քաղաքացիական հասարակությունում և իրավական պետությունում այն մարդու սահմանադրաիրավական կարգավիճակի անբաժանելի և հիմնարար տարրերից մեկն է։ Խաղաղ հավաքների իրավունքը նաև մարդու մի շարք այլ իրավունքների և ազատությունների գործնականում իրականացման էական
պայմաններից մեկն է։ Հավաքների իրավունքի իրականացումն արտահայտվելու
ազատության, միավորվելու իրավունքի, պետության գործերի կառավարմանը
մասնակցելու հիմնարար իրավունքների և ազատությունների ապահովման կարևոր
երաշխիքն է։
Խաղաղ հավաքների իրավունքը պետք է ապահովվի սահմանադրական
երաշխիքներով։ Սահմանադրությունը նվազագույնը պետք է պարունակի հավաքների ազատությունը երաշխավորող իրավունք։
Խաղաղ հավաքների իրավունքն ամրագրված է Հայաստանի Հանրապետության
Սահմանադրության 29 հոդվածում, համաձայն որի «Յուրաքանչյուր ոք ունի խաղաղ
առանց զենքի հավաքներ անցկացնելու իրավունք;
Խաղաղ հավաքներ անցկացնելու իրավունքի պաշտպանությունն առաջնահերթ է ոչ միայն սոսկ որպես չափազանց կարևոր քաղաքական իրավունք, այլև այն պատճառով, որ այս իրավունքի արդյունավետ իրացումը հասարակությանը հնարավորություն է տալիս պաշտպանել նաև մարդու այլ հիմնարար իրավունքներն ու ազատությունները:
Խաղաղ հավաքների իրավունքի ինչպես ոչ իրավաչափ սահմանափակումը, այնպես էլ չարաշահումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես ժողովրդավարության սկզբունքներից էական շեղում, այլեւ պետության եւ քաղաքացիական հասարակության կայունության լուրջ սպառնալիք: Այս իրավունքի ապահովումը պահանջում է հավաքների ազատության անխափան իրացումն ապահովելու պետության պոզիտիվ պարտավորությունը: